Onder de titel “Groei in ICT: 7 vette jaren?” verscheen er op de blog van De Tijd een artikel dat orakelde over een heel zware ICT-boom die ons vanaf dit jaar staat te wachten, zich daarbij baserend op een citaat van Forrester:

We are entering a new 6- to 7-year cycle of IT growth and innovation that Forrester calls Smart Computing

Ook de mogelijke onderliggende drijfveren voor een dergelijke uitgesproken groei, worden mooi in het artikel samengevat :

a) Als de economie aantrekt zal de vraag naar ICT ook terug aantrekken, logisch.  Bij de banken, de grootverbruikers van ICT, is deze trend al zeer duidelijk.  De rest zal volgen.
b) het wordt hoe langer meer een demografische noodzaak om meer te gaan automatiseren.  Immers vanaf 2010, en dit was al lang voorspeld, is er globaal gezien, meer uitstroom dan instroom in de arbeidsmarkt, maw de vergrijzing slaat toe.  Dit heeft voor gevolg dat, willen de onze levensstandaard behouden, we met minder mensen minstens evenveel moeten gaan doen: automatiseren is de boodschap en tenslotte
c) in het zeer recente verleden en vandaag nog zijn er veel ontslagen.  Als de economie aantrekt zal men eerder geneigd zijn om eerst te gaan automatiseren eerder dan terug aan te werven.

Over de mogelijke gevolgen van een dergelijke IT-boom blijft het artikel echter redelijk vaag, er worden enkel een aantal mogelijke trends aangehaald die vrij technisch zijn van aard en de groeipijnen die daarmee gepaard kunnen gaan. Toch lijkt een voorspelling als bovenstaande mij een aantal bijzonder zware sociale consequenties – voornamelijk op de arbeidsmarkt dan – te hebben, die hier spijtig genoeg niet echt aan bod komen. Vandaar: bij deze graag mijn aanvulling op het geciteerde artikel…

Een plotse structurele groei van ICT als gevolg van de 3 geciteerde drijfveren, zal leiden tot een arbeidsmarkt die op bijzonder lelijke en nog maar weinig geziene wijze ontwricht is:

• IT-ers gaan nog meer gegeerd zijn dan in de eerste jaren van de 21ste eeuw al het geval was. De wet van vraag en beperkte aanbod zal er dan ook toe leiden dat hun profielen bijzonder duur gaan worden: nog meer dan ooit tevoren gaan IT-technische profielen monsterweddes durven vragen op sollicitatiegesprekken en gaan ze die krijgen ook (als het goede profielen zijn, tenminste). Voor sommige bedrijven (zeker KMO’s en dergelijke) zal het niet langer haalbaar zijn echt IT-talent in huis te houden, de uitdaging voor bedrijven zal worden om het deze mensen naar hun zin te maken zodat weglopen niet interessant lijkt. Lastig, van die verwende profielen!
• Andere weggesaneerde werknemers gaan minder snel vervangen worden (zie reden c)), zodat de marktwaarde van andere profielen net naar beneden zal gaan: zolang er veel werklozen in branche x of y zitten, zullen die bereid zijn aan lagere voorwaarden te werken dan hun tewerkgestelde specialisatiegenoten. Die laatsten kunnen dan ook vergeten dat hun loon of consoorten plots een serieuze boost gaat krijgen: er is voldoende goedkoper alternatief op de markt te vinden!

Dus: de waarde van technische profielen gaat de lucht in, die van minder technische gaat naar beneden en er zal een loonkloof geslagen worden die groter is dan ooit tevoren. (Voor alle duidelijkheid: dit kan bijzonder tijdelijk zijn. Als er dan plotseling 5 jaar later een grote lading verse informatici overslaat, zou die markt wel eens weer verzadigd kunnen worden en de balans omslaan in de andere richting).

Hier zouden heel wat bedrijven last van kunnen ondervinden: kleine, ambitieuze organisaties kunnen zich misschien nog amper IT-profielen permitteren, maar ook de groten – die met big bucks staan te zwaaien – zouden er te kort hebben. En uiteindelijk zouden deze extra kosten puur doorgerekend worden aan de klanten: consumenten, mensen met een spaarrekening, … Dit zou nefast kunnen zijn voor een lokale, nationale of zelfs internationale economie en voor nog meer ongelijkheid en tragedies kunnen zorgen dan een “puur” economische crisis zoals we die in 2009 beleefden. De enige remedie daartegen? Een kunstmatige injectie in die arbeidsmarkt van nieuw IT-bloed…

1. Bedrijven hoeven niet mee te doen aan dergelijk opbod, maar kunnen op alternatieve wijze investeren in hun IT. Door werknemers uit andere afdelingen om te scholen bijvoorbeeld. Met alle voordelen vandien: die mensen kennen het bedrijf al en kijken/keken vaak heel anders tegen bepaalde problemen of opportuniteiten aan dan puur functioneel-technische IT-ers.
Bedrijven met ballen plukken de sterkste profielen uit hun meest kritische afdelingen weg en laten die omscholen tot informatici (analisten, eventueel zelfs programmeurs, administrators, …). Niet alleen wordt de eigen informatica-afdeling daar beter van, maar kunnen ook die voormalige afdelingen de vruchten plukken, doordat iemand met kennis van hun projecten, prioriteiten, frustraties en aspiraties voor de betere technische ondersteuning gaat zorgen.
Belangrijk in die optiek is dan uiteraard wel dat dit door clausules in het project beschermd wordt: het zou jammer zijn als een bedrijf een aantal maanden in een sterk profiel investeert en die daarna vrijwillig vertrekt of door een ander bedrijf weggelokt wordt.

2. Zoals er op vandaag headhunters en selectiekantoren zijn, ontstaat er een nieuwe opportuniteit op de arbeidsmarkt: omschoolkantoren. Bedrijven die continu vinger aan de pols houden m.b.t. de gevraagde IT-technische profielen op de arbeidsmarkt en met niet-technische mensen die bereid zijn om zich om te scholen tot IT-er. Omschoolkantoren halen dergelijke profielen op hun payroll binnen tegen een relatief laag loon, scholen dezen in een aantal maanden om en gaan vervolgens deze profielen een hoger, marktconform loon aanbieden en (1) ofwel outsourcen tegen een dagtarief aan bedrijven die dit nodig hebben, (2) ofwel tegen een rendabele selectiefee “doorverkopen” aan geïnteresseerde bedrijven. Koehandel met mensen, als het ware…

3. De terugkeer van outsourcing naar “lageloonlanden”. Er werd daar de afgelopen jaren op teruggekomen door heel wat bedrijven, maar ik ben er zeker van dat deze trend zich opnieuw zal voordoen. En maar goed ook: waarom zouden we geen goede profielen uit andere landen de kans geven het werk te doen waar bij ons niet langer voor te betalen valt?
Het is dan ook belangrijk dat de smet van dergelijke outsourcing verdwijnt: het is niet schandalig en voluit profiterend om werk uit te besteden naar landen met veel lagere lonen. Integendeel: bedrijven die er voor zorgen dat er aldus op duurzame wijze jobs in een armer land gecreëerd worden, doen aan ontwikkelingshulp die veel blijvender is en beter resultaat kan hebben dan gewone “donaties” aan zo een land: er wordt hoop gecreëerd, koopkracht, mensen worden geholpen om zelf hun land/streek op te waarderen, om geld te verdienen dat ze zelf in eigen regio kunnen investeren.

Volgens mij gaan de echt slimme (IT-)bedrijven voor een combinatie gaan van outsourcing naar lageloonlanden (voor al het werk dat in principe niét in België gedaan moet worden: codering, ontwerpen, ontwikkeling, …), gecombineerd met sterk coördinerende profielen in eigen land die voornamelijk instaan voor :

• projectbeheer
• communicatie naar de klanten
• communicatie naar de ontwikkelaars far away
• snelle bugfixes en/of ontwikkelingen waar de klant bereid is iets meer voor te betalen

Ik startte mijn loopbaan in de textielsector en daar gold 10 jaar geleden al deze zelfde wetmatigheid :

• Belgische bedrijven waren niet meer concurrentieel om aan massaproductie te doen: tienduizenden meters van een zelfde stofje konden veel beter in pakweg China geproduceerd worden dan bij ons. De kwaliteit was nauwelijks slechter, maar de kostprijs zorgde wel voor het doorslaggevende verschil: het was goedkoper om zaken in China te maken en naar België te transporteren dan het hier zelf te maken!
• Maar sommige zaken waren te geavanceerd om in zulke landen te laten die, die écht gespecialiseerde taken bleven in België. Voor geavanceerde productie, waar kwaliteit en onderscheidendheid de absolute maatstaf was, is een klant steeds bereid te betalen.
  Zo herinner ik me dat er in onze productie-eenheid een kleine hoeveelheid stof moest aangemaakt worden waarin gouden draden geweven waren, voor de één of andere tsaar uit het Midden-Oosten. Reken maar dat die bereid was te betalen!
• En soms, als een klant écht in de shit zat, moest productie snel kunnen gaan en geleverd worden. Ook dan vond productie in België plaats en werd de klant heel snel beleverd. Tegen een meerprijs, dat spreekt. Maar ook in geval van nood betaalt men ook daar graag de lokale meerkost voor.

Voor IT-werkzaamheden (zeker als de nood eraan en de bijhorende lonen gaan ontploffen), zie ik net een zelfde trend komen: onze dure mannen gaan enkel noodzakelijk zijn voor klantencontacten, snelle interventies, kritische applicaties, … en al wat redelijk rechttoe-rechtaan lijkt of is, zal naar goedkopere regionen worden uitbesteed.

Vandaar dat die “puur technische IT-profielen” die er vandaag bij ons rondlopen, ook dienen opgewaardeerd te worden middels opleidingen, willen ze nog “nuttig” zijn in de toekomst: skills op vlak van project management, people management, omgaan met klanten en de bijhorende commerciële flair, het geven van presentaties en opleidingen zal belangrijker worden dan ooit tevoren.

En de moeilijkst te vinden profielen, zouden wel eens die van expats kunnen zijn: Belgen met de zopas vermelde skills en IT-kennis, die bereid zijn om de teams in lagereloonlanden te gaan leiden, die feitelijk de rol van international plant manager op zich gaan nemen en die het scharnierpunt gaan vormen tussen de Belgische vestiging (waar de klanten zitten, de orders binnenkomen, de oplossingen geïmplementeerd worden) en de buitenlandse vestiging (where the magic and the programming happens).

Het zal wel niet zo’n vaart lopen, maar ik vermoed dat het over een drietal jaar al wel zo ver zal zijn. Bedrijven die tegen dan op zoek zijn naar een program manager om een vestiging ergens in Zuid-Amerika te gaan leiden, mogen dan gerust eens bij deze duizendpoot komen aankloppen…